2 Cronica 32

Kabanata 32

א אַחֲרֵ֨י הַדְּבָרִ֤ים וְהָאֱמֶת֙ הָאֵ֔לֶּה בָּ֖א סַנְחֵרִ֣יב מֶֽלֶךְ־אַשּׁ֑וּר וַיָּבֹ֣א בִֽיהוּדָ֗ה וַיִּ֙חַן֙ עַל־הֶעָרִ֣ים הַבְּצֻר֔וֹת וַיֹּ֖אמֶר לְבִקְעָ֥ם אֵלָֽיו׃
1 Pagkatapos ng mga bagay na ito at ng katapatang ito, dumating si Senaquerib na hari ng Asiria. Pumasok siya sa Juda at nagkampo laban sa mga lunsod na may kuta, at binalak niyang pasukin (gibain) ang mga ito upang maangkin para sa kanyang sarili.
ב וַיַּרְא֙ יְחִזְקִיָּ֔הוּ כִּי־בָ֖א סַנְחֵרִ֑יב וּפָנָ֕יו לַמִּלְחָמָ֖ה עַל־יְרוּשָׁלִָֽם׃
2 Nang makita ni Hezekias na dumating si Senaquerib at nakatuon siyang makipagdigma laban sa Jerusalem,
ג וַיִּוָּעַ֗ץ עִם־שָׂרָיו֙ וְגִבֹּרָ֔יו לִסְתּוֹם֙ אֶת־מֵימֵ֣י הָעֲיָנ֔וֹת אֲשֶׁ֖ר מִח֣וּץ לָעִ֑יר וַֽיַּעְזְרֽוּהוּ׃
3 ay nakipagsanggunian siya sa kanyang mga pinuno at sa kanyang mga magigiting na tao na tabunan ang tubig ng mga bukal na nasa labas ng lunsod; at tinulungan nila siya.
ד וַיִּקָּבְצ֣וּ עַם־רָ֔ב וַֽיִּסְתְּמוּ֙ אֶת־כָּל־הַמַּעְיָנ֔וֹת וְאֶת־הַנַּ֛חַל הַשּׁוֹטֵ֥ף בְּתוֹךְ־הָאָ֖רֶץ לֵאמֹ֑ר לָ֤מָּה יָב֙וֹאוּ֙ מַלְכֵ֣י אַשּׁ֔וּר וּמָצְא֖וּ מַ֥יִם רַבִּֽים׃
4 Kaya nagtipon ang maraming tao, at tinabunan nila ang lahat ng bukal at ang ilog na rumaragasa sa gitna ng lupain, na sinasabi: “Bakit pa darating ang mga hari ng Asiria at makakatagpo ng maraming tubig?”
ה וַיִּתְחַזַּ֡ק וַיִּבֶן֩ אֶת־כָּל־הַחוֹמָ֨ה הַפְּרוּצָ֜ה וַיַּ֣עַל עַל־הַמִּגְדָּל֗וֹת וְלַח֙וּצָה֙ הַחוֹמָ֣ה אַחֶ֔רֶת וַיְחַזֵּ֥ק אֶת־הַמִּלּ֖וֹא עִ֣יר דָּוִ֑יד וַיַּ֥עַשׂ שֶׁ֛לַח לָרֹ֖ב וּמָגִנִּֽים׃
5 Nagpakatatag siya at muling itinayo ang lahat ng pader na nagiba, at itinaas niya ito sa ibabaw ng mga tore. Nagtayo rin siya ng isa pang pader sa labas nito, at pinatibay niya ang Millo sa Lunsod ni David. Gumawa rin siya ng napakaraming sandata at mga kalasag.
ו וַיִּתֵּ֛ן שָׂרֵ֥י מִלְחָמ֖וֹת עַל־הָעָ֑ם וַיִּקְבְּצֵ֣ם אֵלָ֗יו אֶל־רְחוֹב֙ שַׁ֣עַר הָעִ֔יר וַיְדַבֵּ֥ר עַל־לְבָבָ֖ם לֵאמֹֽר׃
6 Naglagay siya ng mga pinuno ng digmaan sa bayan, at tinipon niya sila sa kanyang harapan sa liwasan sa may pintuang-bayan ng lunsod, at nagsalita siya upang palakasin ang kanilang loob, na sinasabi:
ז חִזְק֣וּ וְאִמְצ֔וּ אַל־תִּֽירְא֣וּ וְאַל־תֵּחַ֗תּוּ מִפְּנֵי֙ מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֔וּר וּמִלִּפְנֵ֖י כָּל־הֶהָמ֣וֹן אֲשֶׁר־עִמּ֑וֹ כִּֽי־עִמָּ֥נוּ רַ֖ב מֵעִמּֽוֹ׃
7 “Magpakalakas kayo at magpakatatag; huwag kayong matakot ni manlupaypay sa harap ng hari ng Asiria at sa harap ng buong napakaraming hukbong kasama niya, sapagkat higit na dakila ang kasama natin kaysa sa kasama niya.
ח עִמּוֹ֙ זְר֣וֹעַ בָּשָׂ֔ר וְעִמָּ֜נוּ יְהוָ֤ה אֱלֹהֵ֙ינוּ֙ לְעָזְרֵ֔נוּ וּלְהִלָּחֵ֖ם מִלְחֲמֹתֵ֑נוּ וַיִּסָּמְכ֣וּ הָעָ֔ם עַל־דִּבְרֵ֖י יְחִזְקִיָּ֥הוּ מֶֽלֶךְ־יְהוּדָֽה׃ (פ)
8 Ang kasama niya ay bisig ng laman, ngunit ang kasama natin ay ang Walang-Hanggan na ating Diyos upang tulungan tayo at ipaglaban ang ating mga digmaan.” At umasa ang bayan sa mga salita ni Hezekias na hari ng Juda.
ט אַ֣חַר זֶ֗ה שָׁ֠לַח סַנְחֵרִ֨יב מֶֽלֶךְ־אַשּׁ֤וּר עֲבָדָיו֙ יְר֣וּשָׁלַ֔יְמָה וְהוּא֙ עַל־לָכִ֔ישׁ וְכָל־מֶמְשַׁלְתּ֖וֹ עִמּ֑וֹ עַל־יְחִזְקִיָּ֙הוּ֙ מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֔ה וְעַל־כָּל־יְהוּדָ֛ה אֲשֶׁ֥ר בִּירוּשָׁלִַ֖ם לֵאמֹֽר׃
9 Pagkatapos nito, nagpadala si Senaquerib na hari ng Asiria ng kanyang mga lingkod sa Jerusalem. Nasa harap siya noon ng Laquis at kinukubkob ito, kasama ang buong lakas ng kanyang kaharian. Ipinadala niya sila kay Hezekias na hari ng Juda at sa lahat ng taga-Juda na nasa Jerusalem, at ipinasabi:
י כֹּ֣ה אָמַ֔ר סַנְחֵרִ֖יב מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֑וּר עַל־מָה֙ אַתֶּ֣ם בֹּטְחִ֔ים וְיֹשְׁבִ֥ים בְּמָצ֖וֹר בִּירוּשָׁלִָֽם׃
10 “Ganito ang sabi ni Senaquerib na hari ng Asiria: Sa ano kayo nagtitiwala, kaya nananatili kayo sa ilalim ng pagkubkob sa Jerusalem?
יא הֲלֹ֤א יְחִזְקִיָּ֙הוּ֙ מַסִּ֣ית אֶתְכֶ֔ם לָתֵ֣ת אֶתְכֶ֔ם לָמ֛וּת בְּרָעָ֥ב וּבְצָמָ֖א לֵאמֹ֑ר יְהוָ֣ה אֱלֹהֵ֔ינוּ יַצִּילֵ֕נוּ מִכַּ֖ף מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר׃
11 Hindi ba't inuudyukan kayo ni Hezekias upang ibigay kayo sa kamatayan sa gutom at sa uhaw, na sinasabi: ‹Ililigtas tayo ng Walang-Hanggan na ating Diyos mula sa kamay ng hari ng Asiria›?
יב הֲלֹא־הוּא֙ יְחִזְקִיָּ֔הוּ הֵסִ֥יר אֶת־בָּמֹתָ֖יו וְאֶת־מִזְבְּחֹתָ֑יו וַיֹּ֨אמֶר לִֽיהוּדָ֤ה וְלִֽירוּשָׁלִַ֙ם֙ לֵאמֹ֔ר לִפְנֵ֨י מִזְבֵּ֧חַ אֶחָ֛ד תִּֽשְׁתַּחֲו֖וּ וְעָלָ֥יו תַּקְטִֽירוּ׃
12 Hindi ba't ang Hezekias ding ito ang nag-alis ng Kanyang mga mataas na dako at ng Kanyang mga dambana, at nag-utos sa Juda at sa Jerusalem, na sinasabi: ‹Sa harap ng iisang dambana lamang kayo sasamba, at doon lamang kayo magsusunog ng handog›?
יג הֲלֹ֣א תֵדְע֗וּ מֶ֤ה עָשִׂ֙יתִי֙ אֲנִ֣י וַאֲבוֹתַ֔י לְכֹ֖ל עַמֵּ֣י הָאֲרָצ֑וֹת הֲיָכ֣וֹל יָֽכְל֗וּ אֱלֹהֵי֙ גּוֹיֵ֣ הָאֲרָצ֔וֹת לְהַצִּ֥יל אֶת־אַרְצָ֖ם מִיָּדִֽי׃
13 Hindi ba ninyo nalalaman kung ano ang ginawa ko at ng aking mga ninuno sa lahat ng bayan ng mga lupain? Nagawa ba talaga ng mga diyos ng mga bansa sa mga lupaing iyon na iligtas ang kanilang lupain mula sa aking kamay?
יד מִ֠י בְּֽכָל־אֱלֹהֵ֞י הַגּוֹיִ֤ם הָאֵ֙לֶּה֙ אֲשֶׁ֣ר הֶחֱרִ֣ימוּ אֲבוֹתַ֔י אֲשֶׁ֣ר יָכ֔וֹל לְהַצִּ֥יל אֶת־עַמּ֖וֹ מִיָּדִ֑י כִּ֤י יוּכַל֙ אֱלֹ֣הֵיכֶ֔ם לְהַצִּ֥יל אֶתְכֶ֖ם מִיָּדִֽי׃
14 Sino sa lahat ng mga diyos ng mga bansang ito na lubusang winasak ng aking mga ninuno ang nakapagligtas sa kanyang bayan mula sa aking kamay, upang makapagligtas ang inyong Diyos sa inyo mula sa aking kamay?
טו וְעַתָּ֡ה אַל־יַשִּׁיא֩ אֶתְכֶ֨ם חִזְקִיָּ֜הוּ וְאַל־יַסִּ֨ית אֶתְכֶ֣ם כָּזֹאת֮ וְאַל־תַּאֲמִ֣ינוּ לוֹ֒ כִּי־לֹ֣א יוּכַ֗ל כָּל־אֱל֙וֹהַ֙ כָּל־גּ֣וֹי וּמַמְלָכָ֔ה לְהַצִּ֥יל עַמּ֛וֹ מִיָּדִ֖י וּמִיַּ֣ד אֲבוֹתָ֑י אַ֚ף כִּ֣י אֱ‍ֽלֹהֵיכֶ֔ם לֹא־יַצִּ֥ילוּ אֶתְכֶ֖ם מִיָּדִֽי׃
15 Kaya ngayon, huwag kayong padaya kay Hezekias, at huwag kayong paudyok sa kanya nang ganito; huwag kayong maniwala sa kanya, sapagkat walang diyos ng alinmang bansa o kaharian ang nakapagligtas sa kanyang bayan mula sa aking kamay at mula sa kamay ng aking mga ninuno; gaano pa kaya ang inyong Diyos, na hindi makapagliligtas sa inyo mula sa aking kamay!
טז וְעוֹד֙ דִּבְּר֣וּ עֲבָדָ֔יו עַל־יְהוָ֖ה הָאֱלֹהִ֑ים וְעַ֖ל יְחִזְקִיָּ֥הוּ עַבְדּֽוֹ׃
16 At marami pang sinabi ang kanyang mga lingkod laban sa Walang-Hanggan na Diyos at laban kay Hezekias na Kanyang lingkod.
יז וּסְפָרִ֣ים כָּתַ֔ב לְחָרֵ֕ף לַיהוָ֖ה אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֑ל וְלֵֽאמֹ֨ר עָלָ֜יו לֵאמֹ֗ר כֵּֽאלֹהֵ֞י גּוֹיֵ֤ הָאֲרָצוֹת֙ אֲשֶׁ֨ר לֹא־הִצִּ֤ילוּ עַמָּם֙ מִיָּדִ֔י כֵּ֣ן לֹֽא־יַצִּ֞יל אֱלֹהֵ֧י יְחִזְקִיָּ֛הוּ עַמּ֖וֹ מִיָּדִֽי׃
17 Sumulat din siya ng mga liham upang lapastanganin ang Walang-Hanggan na Diyos ng Israel at upang magsalita laban sa Kanya, na sinasabi: “Kung paanong hindi nailigtas ng mga diyos ng mga bansa sa mga lupain ang kanilang bayan mula sa aking kamay, gayundin hindi maililigtas ng Diyos ni Hezekias ang Kanyang bayan mula sa aking kamay.”
יח וַיִּקְרְא֨וּ בְקוֹל־גָּד֜וֹל יְהוּדִ֗ית עַל־עַ֤ם יְרוּשָׁלִַ֙ם֙ אֲשֶׁ֣ר עַל־הַֽחוֹמָ֔ה לְיָֽרְאָ֖ם וּֽלְבַהֲלָ֑ם לְמַ֖עַן יִלְכְּד֥וּ אֶת־הָעִֽיר׃
18 At sumigaw sila nang malakas sa wika ng Juda sa mga tao ng Jerusalem na nasa ibabaw ng pader, upang takutin sila at sindakin, nang sa gayon ay makuha nila ang lunsod.
יט וַֽיְדַבְּר֔וּ אֶל־אֱלֹהֵ֖י יְרוּשָׁלִָ֑ם כְּעַ֗ל אֱלֹהֵי֙ עַמֵּ֣י הָאָ֔רֶץ מַעֲשֵׂ֖ה יְדֵ֥י הָאָדָֽם׃ (ס)
19 At nagsalita sila tungkol sa Diyos ng Jerusalem na para bang tungkol sa mga diyos ng mga bayan sa lupa, na gawa ng mga kamay ng tao.
כ וַיִּתְפַּלֵּ֞ל יְחִזְקִיָּ֣הוּ הַמֶּ֗לֶךְ וִֽישַֽׁעְיָ֧הוּ בֶן־אָמ֛וֹץ הַנָּבִ֖יא עַל־זֹ֑את וַֽיִּזְעֲק֖וּ הַשָּׁמָֽיִם׃ (פ)
20 At nanalangin si Haring Hezekias at si Isaias na propeta, na anak ni Amoz, dahil dito, at dumaing sila sa langit.
כא וַיִּשְׁלַ֤ח יְהוָה֙ מַלְאָ֔ךְ וַיַּכְחֵ֞ד כָּל־גִּבּ֥וֹר חַ֙יִל֙ וְנָגִ֣יד וְשָׂ֔ר בְּמַחֲנֵ֖ה מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֑וּר וַיָּשָׁב֩ בְּבֹ֨שֶׁת פָּנִ֜ים לְאַרְצ֗וֹ וַיָּבֹא֙ בֵּ֣ית אֱלֹהָ֔יו ומיציאו [וּמִֽיצִיאֵ֣י] מֵעָ֔יו שָׁ֖ם הִפִּילֻ֥הוּ בֶחָֽרֶב׃
21 At nagsugo ang Walang-Hanggan ng isang anghel, na pumuksa sa lahat ng magigiting na mandirigma, at sa mga pinuno at mga punong-kawal sa kampo ng hari ng Asiria. Kaya bumalik siya sa kanyang lupain nang may kahihiyan sa mukha. At nang pumasok siya sa bahay ng kanyang diyos, doon ay pinatay siya sa tabak ng mga nagmula sa kanyang sariling laman.
כב וַיּוֹשַׁע֩ יְהוָ֨ה אֶת־יְחִזְקִיָּ֜הוּ וְאֵ֣ת ׀ יֹשְׁבֵ֣י יְרוּשָׁלִַ֗ם מִיַּ֛ד סַנְחֵרִ֥יב מֶֽלֶךְ־אַשּׁ֖וּר וּמִיַּד־כֹּ֑ל וַֽיְנַהֲלֵ֖ם מִסָּבִֽיב׃
22 Sa gayon ay iniligtas ng Walang-Hanggan si Hezekias at ang mga naninirahan sa Jerusalem mula sa kamay ni Senaquerib na hari ng Asiria at mula sa kamay ng lahat, at magiliw Niya silang pinatnubayan sa bawat panig.
כג וְ֠רַבִּים מְבִיאִ֨ים מִנְחָ֤ה לַיהוָה֙ לִיר֣וּשָׁלִַ֔ם וּמִ֨גְדָּנ֔וֹת לִֽיחִזְקִיָּ֖הוּ מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֑ה וַיִּנַּשֵּׂ֛א לְעֵינֵ֥י כָל־הַגּוֹיִ֖ם מֵאַֽחֲרֵי־כֵֽן׃ (ס)
23 At marami ang nagdadala ng handog para sa Walang-Hanggan sa Jerusalem, at ng mamahaling mga kaloob para kay Hezekias na hari ng Juda; kaya mula noon ay naging dakila siya sa paningin ng lahat ng bansa.
כד בַּיָּמִ֣ים הָהֵ֔ם חָלָ֥ה יְחִזְקִיָּ֖הוּ עַד־לָמ֑וּת וַיִּתְפַּלֵּל֙ אֶל־יְהוָ֔ה וַיֹּ֣אמֶר ל֔וֹ וּמוֹפֵ֖ת נָ֥תַן לֽוֹ׃
24 Nang mga araw na iyon, nagkasakit si Hezekias at halos ikamatay niya ito; at nanalangin siya sa Walang-Hanggan, at nagsalita Siya sa kanya, at binigyan Niya siya ng isang tanda.
כה וְלֹא־כִגְמֻ֤ל עָלָיו֙ הֵשִׁ֣יב יְחִזְקִיָּ֔הוּ כִּ֥י גָבַ֖הּ לִבּ֑וֹ וַיְהִ֤י עָלָיו֙ קֶ֔צֶף וְעַל־יְהוּדָ֖ה וִירוּשָׁלִָֽם׃
25 Ngunit hindi tinumbasan ni Hezekias ang kabutihang ipinagkaloob sa kanya, sapagkat nagmataas ang kanyang puso; kaya dumating ang poot sa kanya, at sa Juda at sa Jerusalem.
כו וַיִּכָּנַ֤ע יְחִזְקִיָּ֙הוּ֙ בְּגֹ֣בַהּ לִבּ֔וֹ ה֖וּא וְיֹשְׁבֵ֣י יְרוּשָׁלִָ֑ם וְלֹא־בָ֤א עֲלֵיהֶם֙ קֶ֣צֶף יְהוָ֔ה בִּימֵ֖י יְחִזְקִיָּֽהוּ׃
26 Gayunman, nagpakumbaba si Hezekias dahil sa pagmamataas ng kanyang puso, siya at ang mga naninirahan sa Jerusalem, kaya hindi dumating sa kanila ang poot ng Walang-Hanggan sa mga araw ni Hezekias.
כז וַיְהִ֧י לִֽיחִזְקִיָּ֛הוּ עֹ֥שֶׁר וְכָב֖וֹד הַרְבֵּ֣ה מְאֹ֑ד וְאֹֽצָר֣וֹת עָֽשָׂה־ל֠וֹ לְכֶ֨סֶף וּלְזָהָ֜ב וּלְאֶ֣בֶן יְקָרָ֗ה וְלִבְשָׂמִים֙ וּלְמָ֣גִנִּ֔ים וּלְכֹ֖ל כְּלֵ֥י חֶמְדָּֽה׃
27 Nagkaroon si Hezekias ng napakaraming kayamanan at karangalan. Gumawa siya para sa kanyang sarili ng mga taguan ng kayamanan para sa pilak, sa ginto, sa mamahaling bato, sa mga pabango, sa mga kalasag, at sa lahat ng uri ng mamahaling kasangkapan;
כח וּמִ֨סְכְּנ֔וֹת לִתְבוּאַ֥ת דָּגָ֖ן וְתִיר֣וֹשׁ וְיִצְהָ֑ר וְאֻֽרָוֺת֙ לְכָל־בְּהֵמָ֣ה וּבְהֵמָ֔ה וַעֲדָרִ֖ים לָאֲוֵרֽוֹת׃
28 gayundin ng mga imbakan para sa ani ng butil, ng bagong alak, at ng langis; ng mga kuwadra para sa bawat uri ng hayop; at ng mga kulungan para sa mga kawan.
כט וְעָרִים֙ עָ֣שָׂה ל֔וֹ וּמִקְנֵה־צֹ֥אן וּבָקָ֖ר לָרֹ֑ב כִּ֤י נָֽתַן־לוֹ֙ אֱלֹהִ֔ים רְכ֖וּשׁ רַ֥ב מְאֹֽד׃
29 Gumawa rin siya para sa kanyang sarili ng mga lunsod, at nagkaroon siya ng napakaraming kawan ng tupa at bakahan, sapagkat binigyan siya ng Diyos ng napakalaking kayamanan.
ל וְה֣וּא יְחִזְקִיָּ֗הוּ סָתַם֙ אֶת־מוֹצָ֞א מֵימֵ֤י גִיחוֹן֙ הָֽעֶלְי֔וֹן וַֽיַּישְּׁרֵ֥ם לְמַֽטָּה־מַּעְרָ֖בָה לְעִ֣יר דָּוִ֑יד וַיַּצְלַ֥ח יְחִזְקִיָּ֖הוּ בְּכָֽל־מַעֲשֵֽׂהוּ׃
30 Si Hezekias ding ito ang nagsara sa itaas na bukal ng tubig ng Gihon, at idinaloy niya ito nang tuwid pababa sa gawing kanluran ng Lunsod ni David. At nagtagumpay si Hezekias sa lahat ng kanyang gawain.
לא וְכֵ֞ן בִּמְלִיצֵ֣י ׀ שָׂרֵ֣י בָּבֶ֗ל הַֽמְשַׁלְּחִ֤ים עָלָיו֙ לִדְרֹ֗שׁ הַמּוֹפֵת֙ אֲשֶׁ֣ר הָיָ֣ה בָאָ֔רֶץ עֲזָב֖וֹ הָֽאֱלֹהִ֑ים לְנַ֨סּוֹת֔וֹ לָדַ֖עַת כָּל־בִּלְבָבֽוֹ׃
31 Gayunman, sa usapin ng mga sugo ng mga pinuno ng Babilonia na isinugo sa kanya upang usisain ang kababalaghang (himalang) nangyari sa lupain, iniwan siya ng Diyos upang subukin siya, upang malaman ang lahat ng nasa kanyang puso.
לב וְיֶ֛תֶר דִּבְרֵ֥י יְחִזְקִיָּ֖הוּ וַחֲסָדָ֑יו הִנָּ֣ם כְּתוּבִ֗ים בַּחֲז֞וֹן יְשַֽׁעְיָ֤הוּ בֶן־אָמוֹץ֙ הַנָּבִ֔יא עַל־סֵ֥פֶר מַלְכֵי־יְהוּדָ֖ה וְיִשְׂרָאֵֽל׃
32 Ang iba pang mga gawa ni Hezekias at ang kanyang mabubuting gawa ay nakasulat sa pangitain ni Isaias na propeta, na anak ni Amoz, at sa aklat ng mga hari ng Juda at ng Israel.
לג וַיִּשְׁכַּ֨ב יְחִזְקִיָּ֜הוּ עִם־אֲבֹתָ֗יו וַֽיִּקְבְּרֻהוּ֮ בְּֽמַעֲלֵה֮ קִבְרֵ֣י בְנֵי־דָוִיד֒ וְכָבוֹד֙ עָֽשׂוּ־ל֣וֹ בְמוֹת֔וֹ כָּל־יְהוּדָ֖ה וְיֹשְׁבֵ֣י יְרוּשָׁלִָ֑ם וַיִּמְלֹ֛ךְ מְנַשֶּׁ֥ה בְנ֖וֹ תַּחְתָּֽיו׃ (פ)
33 At nahimlay si Hezekias kasama ng kanyang mga ninuno, at inilibing nila siya sa pinakamarangal na bahagi ng mga libingan ng mga anak ni David; at pinarangalan siya sa kanyang kamatayan ng buong Juda at ng mga naninirahan sa Jerusalem. At naghari si Manases na kanyang anak bilang kahalili niya.
Nakaraang KabanataSusunod na Kabanata